ಭಾರತ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕವಿ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ. ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅವರ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ ಅಂದರೆ ಜನವರಿ 3, ಇಡೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಕಾ ದಿನ್ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥೆ. ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಸಖರಾಮ್ ಯಶ್ವಂತ್ ಪರಂಜಪೆ ಮತ್ತು ಕೇಶವ್ ಶಿವರಾಮ್ ಭಾವಲ್ಕರ್ ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರು ಎರಡು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅಹ್ಮದ್ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಷನರಿ ಸಿಂಥಿಯಾ ಫರ್ರಾರ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ. ಎರಡನೇ ಕೋರ್ಸ್ ಪುಣೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.
ಪತಿ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಅವರು ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ತಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ 1848 ರಲ್ಲಿ ಭೀಡೆ ವಾಡಾ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಜನರ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುಧ್ಧ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅವರು ಪುಣೆಯ ಮಹರ್ವಾಡದಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷನ ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅವರು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಿಯಗಿದ್ದ ಸಗುನಾಬಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮೂವರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ತತ್ಯಾ ಸಾಹೇಬ್ ಭಿಡೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು.
ಭಿಡೆ ವಾಡಾದಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವು ಗಣಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1851 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾವಿತ್ರೈಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಶಾಲೆಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ನೂರೈವತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ ಮೂರು ಶಾಲೆಗಳು ಬಳಸುವ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಬಳಸುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಫುಲೆರವರ ಪಠ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕ ದಿವ್ಯಾ ಕಂದಕುರಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫುಲೆರವರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾದ ಹುಡುಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ್ದರು.
ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಅವರ ಯಶಸ್ಸು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕಂದಕುರಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವಿರೋಧದಿಂದ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ನಿಂದನೆಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಮತ್ತು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಫುಲೆರವರು ತೀವ್ರ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಸುದ್ರಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿಯವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ದುಷ್ಟ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
1849 ರವರೆಗೆ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1849 ರಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರ ತಂದೆ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಫುಲೆ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಉಸ್ಮಾನ್ ಶೇಖ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ನೆಲಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅವರು ಫಾತಿಮಾ ಬೇಗಂ ಶೇಖ್ರವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತ್ತು.
1850 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಎರಡು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ತ್ರೀ ಶಾಲೆ, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಸ್, ಮಾಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸೊಸೈಟಿ. ಈ ಎರಡು ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಫಾತಿಮಾ ಶೇಖ್ ನೇತೃತ್ವದ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು.
1853 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ರಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾದ ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಅವರು ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ತಾಯಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸುಧಾರಣೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ನನಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದೇಶದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ದೇಶವು ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಾನು ಮೊದಲು ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಜಾತಿ ಸಹೋದರರು ನಾನು ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಂದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಎಸೆದರು. ಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಲು ಯಾರೂ ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಹಣವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಲಾಹುಜಿ ರಾಗ್ ರೌತ್ ಮಾಂಗ್ ಮತ್ತು ರಣಬ ಮಹರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವುದರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.
ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 18 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು. ದಂಪತಿಗಳು ಗರ್ಭಿಣಿ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗಾಗಿ ಬಲ್ಹತ್ಯಾ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ್ ಗ್ರಿಹಾ (ಅಕ್ಷರಶಃ "ಮಕ್ಕಳ ಕೊಲ್ಲುವ ನಿಷೇಧ ಮನೆ") ಎಂಬ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವರ ದತ್ತುಪುತ್ರ ಯಶ್ವಂತ್, 1897 ರಲ್ಲಿ ನಲಸೋಪರಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ನ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮೂರನೇ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು. ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಅನ್ನು ಪುಣೆಯ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಂಡುರಾಂಗ್ ಬಾಬಾಜಿ ಗೈಕ್ವಾಡ್ ಅವರ ಮಗನನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ವೀರ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಮುಂಡ್ವಾದ ಹೊರಗಿನ ಮಹರ್ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೇಕ್ವಾಡ್ ಅವರ ಮಗ ಪ್ಲೇಗ್ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಮಹಾಮಾರಿ ಸೋಂಕು ಹಿಡಿದು ಮಾರ್ಚ್ 10, 1897 ರಂದು ರಾತ್ರಿ 9:00 ಗಂಟೆಗೆ ನಿಧನರಾದರು.
-----------------------------------------------------------------------
ಧನ್ಯವಾದಗಳು ನಿಮ್ಮಗೆ ಈ ಲೇಖನ (ಪೋಸ್ಟ್) ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಲೈಕ್ ಮಾಡಿ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ. ಹೀಗೆ ನಿಮಿಗೆ ತಿಳಿಯ ಬಯಸಿದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ. ಆ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತೇವೆ.